Türk Piyasalarında Fon Krizi Neden Oluştu, 130 Fon Neden Tasfiye Ediliyor?

Borsa İstanbul’da 16 Eylül’de yaşanan sert satışların ardından yatırım fonları üzerinden başlayan likidite krizi, sermaye piyasalarında geniş kapsamlı bir düzenleyici müdahaleye dönüştü.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Tera Portföy, Pusula Portföy, Hedef Portföy, Atlas Portföy, A1 Portföy, Pardus Portföy ve Bulls Portföy tarafından kurulan ve TEFAS’ta işlem gören yatırım fonlarının işlemlerini durdurdu. Bu şirketlere ait toplam 130 fonun tasfiye edilmesine karar verildi.

Tasfiye kapsamındaki fonların büyüklüğünün yaklaşık 830-891 milyar TL seviyesinde olduğu ve yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendirdiği belirtiliyor.

Ancak yaşananların merkezinde yalnızca fonların ödeme problemi bulunmuyor. Hisse senetlerinde yoğunlaşan pozisyonlar, düşük halka açıklık oranları ve olası piyasa manipülasyonu iddiaları da soruşturmanın önemli başlıkları arasında yer alıyor.

KRİZ NASIL BAŞLADI?

Normal şartlarda yatırımcı bir fona para yatırdığında portföy yönetim şirketi bu sermayeyi hisse senedi, tahvil, mevduat ve benzeri varlıklara yönlendiriyor.

Sorun ise bazı fonların halka açıklığı düşük ve işlem hacmi sınırlı hisselerde çok büyük pozisyonlara ulaşmasıyla belirginleşti.

Bir fondaki büyük alımlar, piyasadaki sınırlı arz nedeniyle ilgili hissenin fiyatını yukarı taşıyabiliyor. Hisse fiyatındaki yükseliş fonun net varlık değerini artırıyor ve fonun performansı daha yüksek görünmeye başlıyor.

Bu performans yeni yatırımcıların ilgisini çektiğinde ise fona daha fazla para girebiliyor.

Ancak mekanizma tersine döndüğünde tablo tamamen değişiyor.

SPK’NIN YENİ KURALLARI KRİZİ TETİKLEDİ

SPK’nın 28 Ağustos’ta fonların düşük halka açıklık oranına sahip şirketlerdeki pozisyonlarını sınırlandıran yeni düzenlemeleri, sistemdeki dengesizliği görünür hale getirdi.

Bazı fonların yeni limitlere uyabilmek için büyük pozisyonlarını azaltması gerekti.

Bu da özellikle likiditesi düşük hisselerde satış baskısını artırdı.

Hisseler düştükçe fonların değeri geriledi. Fon yatırımcıları çıkış talebinde bulunmaya başlayınca portföy yönetim şirketlerinin yatırımcılara ödeme yapabilmek için daha fazla varlık satması gerekti.

Böylece:

Fon çıkışları → Hisse satışları → Fiyat düşüşleri → Fon değer kaybı → Daha fazla fon çıkışı

şeklinde bir döngü oluştu.

Bu süreç kısa sürede geleneksel bir likidite krizine dönüştü.

PUSULA VE TERA’DA ÖDEME SORUNLARI

Krizin en görünür hale geldiği şirketlerden biri Pusula Portföy oldu.

Pusula tarafından yönetilen bazı fonlarda yatırımcıların paylarını iade etme taleplerinin zamanında karşılanamaması, yani ödeme temerrüdü, piyasalardaki endişeyi artırdı.

Tera Portföy’ün bazı fonlarında da benzer ödeme sorunları ortaya çıktı.

Fonların nakit yaratmak amacıyla ellerindeki hisseleri satmak zorunda kalması, özellikle düşük likiditeli hisselerde fiyat hareketlerini daha da sertleştirdi.

16 Eylül’de BIST 100 endeksinin %5’in üzerinde gerilemesi ve devre kesicinin devreye girmesi, krizin borsa geneline yayıldığını gösterdi.

MANİPÜLASYON İDDİALARI HANGİ HİSSELERLE İLGİLİ?

SPK’nın incelemelerinde Katılımevim (KTLEV), Gündoğdu Gıda (GUNDG) ve Destek Finans Faktoring (DSTKF) hisselerindeki işlemler öne çıktı.

Kurul, bu hisselerdeki işlemler nedeniyle 38 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına ve iki yıl süreyle işlem yasağı uygulanmasına karar verdi.

Burada önemli bir ayrım bulunuyor:

Bu kişiler ve şirketler hakkında piyasa manipülasyonu iddiaları ve soruşturmalar söz konusu. Soruşturma süreci tamamlanmadan tüm tarafların kesin olarak suç işlediği sonucuna varılamaz.

FONLARDAKİ YOĞUNLAŞMA NEDEN DİKKAT ÇEKTİ?

Pusula Portföy tarafından yönetilen bazı fonların Katılımevim ve Gündoğdu Gıda hisselerinde oldukça yüksek pozisyonlara sahip olduğu görüldü.

Tera Portföy tarafından yönetilen bazı fonlarda ise Destek Finans Faktoring hisselerinde yüksek yoğunlaşma bulunuyordu.

Bu durum, şirketlerin düşük halka açıklık oranlarıyla birleştiğinde piyasadaki gerçek dolaşım miktarı üzerinde önemli bir etki oluşturabiliyor.

İşte düzenleyici kurumların incelemelerinde kritik noktalardan biri de bu.

Bir fonun belirli bir hissede çok büyük paya ulaşması, hem hissenin fiyat oluşumunu hem de fonun değerlemesini etkileyebiliyor.

SİSTEM NEDEN TERSİNE DÖNDÜ?

Yükselen piyasa koşullarında büyük pozisyonlar fonların performansını destekleyebilirken, yatırımcıların aynı anda çıkışa yönelmesi tam tersine güçlü bir satış baskısı yaratıyor.

Fon yatırımcısı parasını çekmek istediğinde portföydeki varlıkların nakde çevrilmesi gerekiyor.

Likiditesi yüksek hisselerde bu işlem görece kolay gerçekleşebilir.

Ancak işlem hacmi düşük bir hissede fonun elindeki büyük pozisyonun satılmaya çalışılması, fiyatı hızla aşağı çekebiliyor.

Fiyat düştükçe fonun toplam değeri azalıyor ve diğer yatırımcıların da çıkış yapmak istemesiyle baskı büyüyor.

130 FONUN TASFIYESİ NE ANLAMA GELİYOR?

SPK’nın kararıyla Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy tarafından yönetilen toplam 130 fonun tasfiye süreci başlatıldı.

Tasfiye sürecinde fonların sahip olduğu varlıkların belirlenen yöntem çerçevesinde nakde çevrilmesi ve elde edilen tutarın yatırımcıların fondaki payları oranında dağıtılması bekleniyor.

Bu nedenle yatırımcılar açısından bundan sonraki en önemli konu, tasfiye yönteminin nasıl uygulanacağı ve varlıkların hangi değerler üzerinden nakde dönüştürüleceği olacak.

KRİZİN BÜYÜKLÜĞÜ NE KADAR?

Tasfiye kapsamındaki fonların toplam büyüklüğünün yaklaşık 830 milyar TL ile 891 milyar TL arasında olduğu yönünde farklı hesaplamalar bulunuyor.

Bu fonlarda yüz binlerce yatırımcının bulunması, sürecin yalnızca birkaç portföy yönetim şirketiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Bununla birlikte yetkililer tarafından alınan önlemler, mevcut problemin finansal sistemin tamamına yayılmasını önlemeye odaklanıyor.

BIST VE TÜRKİYE PİYASALARI İÇİN YENİ DÖNEM

Yaşanan kriz, Türkiye sermaye piyasalarında likidite, halka açıklık oranı, fon yoğunlaşması ve değerleme mekanizmalarının ne kadar kritik olduğunu ortaya çıkardı.

Özellikle düşük halka açıklığa sahip hisselerde büyük fon pozisyonlarının oluşturabileceği riskler yeniden gündeme geldi.

Önümüzdeki dönemde SPK’nın tasfiye süreci, devam eden soruşturmalar ve fonların yatırımcılara karşı yükümlülüklerinin nasıl yerine getirileceği piyasaların ana gündem maddeleri arasında olacak.

Krizin kalıcı etkisi ise yalnızca mevcut fonların tasfiyesiyle sınırlı olmayabilir. Yaşanan gelişmelerin ardından fonların düşük likiditeli hisselerdeki pozisyonlarına, ilişkili şirketlerdeki yatırımlara ve piyasa manipülasyonunu önlemeye yönelik kurallara ilişkin yeni düzenlemelerin gündeme gelmesi beklenebilir.

Türkiye piyasaları açısından asıl mesele artık yalnızca yaşanan satış dalgasının sona ermesi değil; fon piyasasında güvenin ve likiditenin nasıl yeniden tesis edileceği olacak.

💡 Bilgi Notu: Likidite, bir varlığın fiyatı çok bozmadan ve hızlı biçimde nakde çevrilebilme kolaylığıdır. Düşük likiditeli hisselerde az miktarda alım-satım bile fiyatı sert oynatabilir; bu yüzden büyük fonlar için böyle hisseleri satmak zorlaşır.

📊 Piyasa Etkisi: Bu gelişme, özellikle düşük likiditeli hisselerde satış baskısını artırarak Borsa İstanbul’da güveni zedeleyebilir. Fonlardan çıkışlar ve zorunlu satışlar devam ederse, kısa vadede hisse piyasasında oynaklık artabilir; bankacılık ve tahvil cephesinde ise risk iştahı bir miktar baskılanabilir.