ABD Merkez Komutanlığı, Üç Hafta da Sessizce Yaklaşık 70 Ticari Gemiyi Hürmüz Boğazı’ndan Geçirdi

Özet:

• ABD Merkez Komutanlığı, son üç hafta içinde Hürmüz Boğazı’ndan yaklaşık 70 ticari geminin geçişini koordine etti; gemiler tespit edilmemek için transponderlerini kapattı. Bu bilgi, New York Times’a ( erişim kısıtlamalı ) isimsiz olarak konuşan ABD’li yetkililer tarafından verildi.
• New York Times’ın ABD’li yetkililer ve denizcilik analistlerine dayandırdığı kaynaklara göre, ABD’nin yönlendirdiği rota, İran kıyılarından ziyade Umman kıyılarına daha yakın seyrediyor; zira İran’ın onayı olmayan gemiler, İran kıyılarında neredeyse kesin olarak insansız hava aracı veya füze saldırısıyla karşı karşıya kalıyor.
• Şubat ayı sonlarında ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılardan önce, boğazdan günde 100’den fazla ticari gemi geçiyordu; New York Times’a göre, şu anda ABD koordinasyonunda günde ortalama üç gemi geçmesi, durumun ancak kısmen düzeldiğini gösteriyor.
• New York Times’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre, Başkan Trump Pazar günü önerilen anlaşma çerçevesinin şartlarını daha da sertleştirdi; oysa yetkililer bir önceki hafta boğazın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşmanın yakın olduğunu belirtmişti.
• ABD’nin Nisan ortasından beri uyguladığı Umman Körfezi ablukası, 116 geminin rotasını değiştirdi ve İran’ın petrol ihracatını büyük ölçüde durdurdu. (Merkez Komutanlığı verilerine göre)
• Denizcilik verileri firması Kpler’e göre, 1 Mart ile 19 Mayıs arasında gerçekleşen 895 boğaz geçişinin yarısından biraz fazlası İran kıyı yolunu kullanırken, yaklaşık yüzde 40’ı ise bilinmeyen veya gizli bir rota izledi.

Abd’li Yetkililer Açıkladı

ABD’li yetkililere göre, ABD ordusu son üç haftadır Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin geçişini sessizce koordine ediyor ve İran’ın misillemesinden kaçınmak için operasyonu kasıtlı olarak düşük profilli tutarak yaklaşık 70 gemiye rehberlik etti.

Merkez Komutanlığı, bu süre zarfında günde ortalama üç koordineli geçiş gerçekleştirdi; gemiler, tespit edilme riskini azaltmak için aktif transponder kullanmadan, yani denizcilik çevrelerinde “gizli seyir” olarak bilinen bir uygulamayla ilerledi. ABD güdümlü gemilerin izlediği rota, İran karasularından uzakta, Umman kıyı şeridine daha yakın bir güzergahtan geçiyor; bu sayede Tahran’ın onayı olmadan geçiş yapmaya çalışan gemiler, insansız hava aracı veya füze saldırısı tehdidiyle karşı karşıya kalıyor.

Operasyonun ölçeği, bazı analistlerin beklediğinden daha büyük olarak nitelendirilse de, boğaz trafiğinin anlamlı bir iyileşmeden ne kadar uzak olduğunu vurguluyor. Şubat ayı sonlarında ABD-İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılardan önce, Hürmüz Boğazı’ndan günde 100’den fazla ticari gemi geçiyordu. Günde üç koordineli geçiş, normal denizciliğin yeniden sağlanması değil, kabul edilebilir riskte kontrollü bir deneydir.

ABD Merkez Komutanlığı sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Amerikan kuvvetlerinin boğazdan serbest ve güvenli bir şekilde geçmek isteyen ticari gemilerle iletişim ve koordinasyon içinde olduğunu, ancak resmi bir deniz refakati sağlamaktan kaçındığını belirterek, bu çabanın genel hatlarını doğruladı. Bu koordinasyon, Körfez’de mahsur kalmış bir filoda beklemeyi veya İran’dan geçiş izni almayı ve Tahran’ın dayatmaya çalıştığı geçiş ücretlerini ödemeyi istemeyen gemi sahipleri için orta bir yol olarak mevcut.

Operasyonun düşük profilli olması kasıtlıdır. ABD yetkilileri, koridoru kamuoyuna duyurmaktan özellikle kaçındılar çünkü görünürlük, Amerikan yönlendirmesi altında faaliyet gösterdiği bilinen gemilerin İran tarafından hedef alınmasına yol açabilir. Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü analisti Noam Raydan, özellikle Washington ile koordinasyon içinde olduğu bilinen şirketlere karşı gelecekteki İran misilleme riski göz önüne alındığında, gemi isimlerinin açıklanmasının olası olmadığını belirtti.

Gizli koridor, Başkan Trump’ın Mayıs ayı başlarında duyurduğu ve Suudi Arabistan’ın itirazları nedeniyle hızla geri çekilen, daha resmi bir ABD askeri refakat girişimi olan kısa ömürlü Özgürlük Projesi’nin ardından ortaya çıktı. Bu operasyon sırasında Fransa’nın CMA CGM şirketine ait bir konteyner gemisine saldırı düzenlenmiş ve geminin ABD yönergelerine uyup uymadığı konusunda bir tartışma yaşanmıştı.

İran, su yolu üzerindeki kontrolünün büyük bir bölümünü elinde tutuyor. Denizcilik veri firması Kpler’in 1 Mart ile 19 Mayıs tarihleri ​​arasında kaydettiği 895 boğaz geçişinin yarısından fazlası İran kıyı rotası üzerinden gerçekleşti; bu da önemli sayıda gemi sahibi ve hükümetin geçişlerini doğrudan Tahran ile koordine etmeye devam ettiğini gösteriyor. Bu dönemdeki geçişlerin yaklaşık %40’ı ise belirsiz veya tanımlanamayan bir rota izledi.

Pazar günü itibarıyla diplomatik ortam çözümsüz kaldı. ABD yetkilileri geçen hafta sonu Washington ve Tahran’ın, daha geniş bir ateşkes uzatmasının parçası olarak boğazın yeniden açılmasını sağlayacak bir çerçeve anlaşmasına yakın olduklarını belirtmişti, ancak Trump daha sonra bu çerçeve anlaşmasının şartlarını sertleştirerek müzakere takvimini belirsiz hale getirdi. Nisan ortasından beri devam eden ve bugüne kadar 116 geminin rotasını değiştiren Umman Körfezi’ndeki ABD ablukası, İran’ın petrol ihracat gelirlerini büyük ölçüde keserek Washington’a pazarlık gücü sağladı, ancak aynı zamanda Şubat sonundan beri küresel enerji piyasalarını baskı altında tutan arz kesintisini de uzattı.

Yorum

Üç hafta boyunca gerçekleştirilen yetmiş koordineli geçiş, günde ortalama üç geçiş anlamına geliyor ve bu, savaş öncesi dönemdeki günlük 100’den fazla gemilik temel seviyenin çok küçük bir bölümünü temsil ediyor; piyasa bunu bir yeniden açılmadan ziyade bir damlama olarak değerlendirmeli. Transponder verilerinin kasıtlı olarak gizlenmesi, nakliye analistlerinin hacimleri bağımsız olarak doğrulayamaması anlamına geliyor ve bu da enerji ve navlun piyasalarında risk primini sıkı bir şekilde koruyor. Trump’ın Pazar günü, bu sessiz koridorun açıklanmasıyla aynı anda, anlaşma şartlarını sertleştirmesi, Hürmüz trafiğinin herhangi bir normalleşmesinin henüz ufukta görünmeyen diplomatik bir çözüme bağlı olduğu mesajını güçlendiriyor. Petrol tüccarları için, İran’ın kıyı yolu üzerinden tüm boğaz geçişlerinin yaklaşık yarısını hala kontrol etmesi, Tahran’ın küresel enerji arz akışları üzerindeki devam eden etkisinin altını çiziyor.